Citrini Research
Το παρακάτω κείμενο είναι ένα υποθετικό άρθρο από το 2028, που προειδοποιεί για τις συνέπειες της ραγδαίας ανάπτυξης του ΑΙ για το σύνολο της οικονομίας, με έμφαση στις ΗΠΑ. Είναι γραμμένο στο ύφος ενός παραδοσιακού οικονομικού σημειώματος της εταιρείας Citrini Research.
Οι συνέπειες της άφθονης νοημοσύνης
Ο δείκτης ανεργίας έφτασε στο 10,2% σήμερα το πρωί, εκπλήσσοντας με μια άνοδο 0,3%. Οι αγορές έχασαν 2% μετά την ανακοίνωση και ο S&P βρέθηκε 38% χαμηλότερα από τα υψηλά του Οκτωβρίου 2026.
Οι έμποροι είναι μουδιασμένοι. Πριν από έξι μήνες, μια τέτοια ανακοίνωση θα είχε προκαλέσει αυτόματη παύση στις συναλλαγές.
Δύο χρόνια. Αυτό χρειάστηκε μόνο για να φτάσουμε από το "περιορισμένο" και "για συγκεκριμένους κλάδους" σε μια οικονομία που δεν μοιάζει με εκείνη με την οποία μεγαλώσαμε. Το σημείωμα αυτού του τριμήνου είναι η προσπάθειά μας να αναδομήσουμε την ακολουθία των γεγονότων - μια αυτοψία της οικονομίας προ της κρίσης.
Η ευφορία ήταν έκδηλη. Τον Οκτώβριο του 2026 ο S&P φλέρταρε με τις 8.000 μονάδες και ο Nasdaq έσπασε τις 30.000. Το αρχικό κύμα απολύσεων λόγω των αχρείαστων ανθρώπων ξεκίνησε στις αρχές του 2026 και έκανε αυτό ακριβώς που έπρεπε. Τα περιθώρια επεκτάθηκαν, τα κέρδη υπεραπέδωσαν και οι μετοχές σημείωσαν ράλι. Τα εταιρικά κέρδη-ρεκόρ επανατροφοδοτήθηκαν στην υπολογιστική ισχύ Α.Ι.
Τα νούμερα συνέχιζαν να είναι σπουδαία. Το ονομαστικό ΑΕΠ βρισκόταν σταθερά σε υψηλά μονοψήφια. Η παραγωγικότητα εκτοξευόταν. Η πραγματική ωριαία παραγωγή έφτασε σε σημείο που είχε να φανεί από τη δεκαετία του 1950, με την ώθηση AI agents που δεν κοιμούνται, δεν παίρνουν άδεια ούτε απαιτούν ασφάλιση.
Οι ιδιοκτήτες της υπολογιστικής ισχύος είδαν τον πλούτο τους να εκτινάσσεται καθώς το κόστος εργασίας εξαφανίστηκε. Στο μεταξύ, η άνοδος στους πραγματικούς μισθούς κατέρρευσε. Παρά τα επανειλημμένα καυχήματα της κυβέρνησης για παραγωγικότητα-ρεκόρ, οι εργαζόμενοι σε θέσεις γραφείου έχασαν τις δουλειές τους από τις μηχανές και αναγκάστηκαν να στραφούν σε ρόλους με μικρότερες αποδοχές.
Όταν άρχισαν να φαίνονται οι ρωγμές στην καταναλωτική οικονομία, οι ειδικοί έκαναν μόδα τη φράση "φανταστικό ΑΕΠ": Παραγωγή που εμφανίζεται στα εθνικά στοιχεία, αλλά δεν κυκλοφορεί στην πραγματική οικονομία.
Με κάθε τρόπο το ΑΙ ξεπερνούσε τις προσδοκίες και η αγορά ήταν το ΑΙ. Το μόνο πρόβλημα... η οικονομία δεν ήταν το ΑΙ.
Θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρο εξ αρχής ότι μια συστάδα GPU στη Βόρεια Ντακότα που παράγει την ίδια δουλειά που έκαναν προηγουμένως 10.000 εργαζόμενοι στο Μανχάταν αποτελεί περισσότερο μια οικονομική πανδημία, παρά μια οικονομική πανάκεια. Η ταχύτητα του χρήματος κατέρρευσε. Η οικονομία του ανθρώπου καταναλωτή, που αποτελούσε το 70% του ΑΕΠ, έφθινε. Θα το είχαμε καταλάβει νωρίτερα αν ρωτούσαμε πόσα χρήματα δαπανούν οι μηχανές σε αγαθά πολυτελείας (είναι μηδέν).
Οι δυνατότητες του ΑΙ βελτιώθηκαν, οι επιχειρήσεις χρειάζονταν λιγότερους εργαζόμενους, οι απολύσεις υπαλλήλων αυξήθηκαν, οι εργαζόμενοι που απολύθηκαν δαπανούσαν λιγότερα, οι εταιρείες πιέστηκαν να δαπανήσουν περισσότερα στο ΑΙ και οι δυνατότητες του ΑΙ βελτιώθηκαν...
Ήταν ένας φαύλος κύκλος δίχως ένα φυσικό φρένο. Το σπιράλ της αντικατάστασης της ανθρώπινης νοημοσύνης. Οι υπάλληλοι είδαν τα έσοδά τους (και φυσικά την αγοραστική τους δύναμη) να πλήττονται δομικά. Το εισόδημά τους ήταν το βάθρο στην αγορά δανείων ακινήτων ύψους 13 τρισ. δολαρίων - αναγκάζοντας τις ασφαλιστικές να επαναξιολογήσουν την αξία των καλύτερων δανείων.
Δεκαεπτά χρόνια δίχως χρεοκοπίες είχαν αφήσει τις επιχειρήσεις "πρησμένες" με συμφωνίες στο software που στηρίζονταν σε ιδιωτικά κεφάλαια και υπέθεταν ότι τα επαναλαμβανόμενα κέρδη θα συνεχίζονταν. Το πρώτο κύμα χρεοκοπιών λόγω της διαταραχής του ΑΙ στα μέσα του 2027 έδωσε τέλος σε αυτή την υπόθεση.
Η διαταραχή θα ήταν διαχειρίσιμη αν παρέμενε μόνο στο software, αλλά δεν ήταν έτσι. Στα τέλη του 2027, απείλησε κάθε επιχειρηματικό μοντέλο που βασιζόταν στη διαμεσολάβηση. Ολόκληρες κατηγορίες επιχειρήσεων που στηρίχθηκαν στα έσοδα από την τριβή των ανθρώπων εξαφανίστηκαν.
Το όλο σύστημα αποδείχτηκε ότι ήταν μια μεγάλη αλυσίδα στοιχημάτων ενάντια στην αύξηση της παραγωγικότητας των εργαζομένων γραφείου. Το κραχ του Νοεμβρίου 2027 μονάχα επιτάχυνε τον ήδη υπάρχοντα φαύλο κύκλο.
Περιμένουμε ότι τα "κακά νέα είναι καλά νέα" εδώ και ένα χρόνο τώρα. Η κυβέρνηση αρχίζει να εξετάζει προτάσεις, αλλά η καλή πίστη στη δυνατότητά της να διασώσει τα πράγματα έχει εξασθενήσει. Η πολιτική πάντα έπαιται της οικονομικής πραγματικότητας, όμως η έλλειψη ενός περιεκτικού σχεδίου απειλεί τώρα να επιταχύνει το αποπληθωριστικό σπιράλ.
Πως ξεκίνησε
Στα τέλη του 2025 ο αυτόνομος προγραμματισμός έκανε ένα λειτουργικό άλμα.
Ένας ικανός developer που χρησιμοποιούσε το Claude Code ή το Codex μπορούσε πλέον να αναπαράγει τη λειτουργικότητα μιας μεσαίας σουίτας SaaS (Software as a Service) μέσα σε εβδομάδες. Όχι άψογα ή σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά αρκετά καλά ώστε ο οικονομικός διευθυντής της εταιρείας να διερωτηθεί στην ετήσια ανανέωση της άδειας "κι αν το κάναμε αυτό μόνοι μας;".
Τα οικονομικά έτη συνήθως συμβαδίζουν με το ημερολογιακό έτος, οπότε οι δαπάνες των επιχειρήσεων για το 2026 είχαν καταστρωθεί στο δ' τρίμηνο του 2025, όταν το "αυτόνομο ΑΙ" ήταν ακόμα απλά μια κουβέντα. Η αναθεώρηση στα μέσα του έτους ήταν η πρώτη φορά που οι υπεύθυνοι προμηθειών έλαβαν αποφάσεις γνωρίζοντας τί ακριβώς μπορούν να κάνουν αυτά τα συστήματα. Ορισμένοι έβλεπαν τις ομάδες τους να δημιουργούν πρωτότυπα που αναπαρήγαγαν εξαψήφια συμβόλαια SaaS μέσα σε μερικές εβδομάδες.
Το καλοκαίρι μιλήσαμε με έναν υπεύθυνο προμηθειών εταιρείας του Fortune 500. Μας είπε για μια διαπραγμάτευση που είχε σχετικά με τον προϋπολογισμό του. Ο πωλητής περίμενε να επαναληφθεί το ίδιο πράγμα όπως την προηγούμενη χρονιά: Μια αύξηση 5% στην τιμή και το συνηθισμένο τροπάριο για το πόσο τους είχαν ανάγκη. Έλαβε την απάντηση ότι η εταιρεία βρισκόταν σε συζητήσεις με την OpenAI ώστε οι μηχανικοί της να αντικαταστήσουν εξ ολοκλήρου το δικό του προϊόν. Τελικά η εταιρεία ανανέωσε με τιμή 30% χαμηλότερη. Αυτό, μας εξήγησε, ήταν ένα καλό αποτέλεσμα. Άλλες εταιρείες είχαν πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα.
Οι επενδυτές είχαν προετοιμαστεί για το πλήγμα στις εν λόγω επιχειρήσεις. Μπορεί να είχαν ανακτήσει το ένα τρίτο των δαπανών για την τυπική τους πλατφόρμα, όμως ήταν εκτεθειμένες. Πάντως, τα κεντρικά συστήματα αποθήκευσης ήταν ασφαλή από τη διαταραχή.
Αυτό άλλαξε με τα αποτελέσματα της ServiceNow για το γ' τρίμηνο του 2026, όταν ο μηχανισμός έγινε πιο ξεκάθαρος:
"Η ανάπτυξη της ServiceNow επιβράδυνε από το 23% στο 14% - Η εταιρεία απολύει το 15% και προχωρά σε δομική αναδιάρθρωση - Η μετοχή πέφτει 18%" - Bloomberg, Οκτώβριος 2026
Το SaaS δεν είχε πεθάνει. Εξακολουθούσε να γίνεται μια ανάλυση κόστους-οφέλους για το αν αξίζει να αναπτύξει μια εταιρεία το δικό της λογισμικό. Όμως αποτελούσε πλέον μια επιλογή που επηρέαζε τις διαπραγματεύσεις.
Ίσως ακόμα πιο σημαντικό ήταν ότι είχε αλλάξει το ανταγωνιστικό τοπίο. Το ΑΙ έκανε ευκολότερη την ανάπτυξη νέων χαρακτηριστικών, οπότε έπαψαν να υφίστανται διαφοροποιήσεις. Οι μεγάλες εταιρείες του χώρου ανταγωνίζονταν η μια την άλλη για τη χαμηλότερη τιμή - μια μάχη μεταξύ τους και με τους νέους παίκτες που εμφανίστηκαν. Οι τελευταίοι ενδυναμώθηκαν από το άλμα στις αυτόνομες δυνατότητες προγραμματισμού και καθώς δεν είχαν καμία κληρονομιά να προστατεύσουν, απέκτησαν μερίδια επιθετικά.
Η διασυνδεδεμένη φύση αυτών των συστημάτων δεν εκτιμήθηκε επαρκώς μέχρι τότε. Η ServiceNow πωλούσε καθίσματα. Όταν οι πελάτες του Fortune 500 περιέκοψαν κατά 15% το ανθρώπινο δυναμικό τους, ακύρωσαν και το 15% των αδειών τους. Οι ίδιες μειώσεις θέσεων εργασίας λόγω ΑΙ που ωθούσαν τα περιθώρια των πελατών τους, κατέστρεφαν μηχανικά τη δική τους εισοδηματική βάση.
Η εταιρεία που πωλούσε αυτοματισμό της εργασίας, δεχόταν την επίδραση του βελτιωμένου αυτοματισμού και η απάντηση ήταν οι απολύσεις και η τροφοδότηση των χρημάτων που εξοικονομήθηκαν προς την ίδια την τεχνολογία που την κατέστρεφε.
Τί άλλο θα μπορούσαν να κάνουν; Να περιμένουν έναν αργό θάνατο; Οι εταιρείες που απειλούνταν περισσότερο από το ΑΙ, το υιοθέτησαν πιο επιθετικά από τις άλλες.
Αυτό ακούγεται προφανές εκ των υστέρων, όμως δεν ήταν εκείνη τη στιγμή (τουλάχιστον σε εμένα). Το ιστορικό μοντέλο διαταραχής μιας αγοράς δείχνει ότι αρχικά οι μεγάλοι παίκτες αντιστέκονται στη νέα τεχνολογία, χάνουν μερίδιο από τους νέους παίκτες και πεθαίνουν αργά-αργά. Αυτό συνέβη στην Kodak, τη Blockbuster και τη BlackBerry. Όμως αυτό που συνέβη το 2026 ήταν διαφορετικό: Οι μεγάλοι παίκτες δεν αντιστάθηκαν επειδή δεν είχαν την πολυτέλεια.
Καθώς οι μετοχές είχαν πέσει 40-60% και τα ΔΣ απαιτούσαν απαντήσεις, οι εταιρείες που απειλούνταν από το ΑΙ έκαναν το μόνο πράγμα που μπορούσαν. Έκοψαν θέσεις εργασίας, ανατροφοδότησαν τα χρήματα σε εργαλεία ΑΙ και τα χρησιμοποίησαν για να διατηρήσουν την παραγωγή τους με χαμηλότερο κόστος.
Η απάντηση της κάθε εταιρείας ξεχωριστά ήταν λογική, όμως το συλλογικό αποτέλεσμα υπήρξε καταστροφικό. Κάθε δολάριο που γλίτωναν έρρεε σε δυνατότητες ΑΙ που διευκόλυναν το επόμενο κύμα απολύσεων.
Το λογισμικό ήταν μονάχα η πρώτη πράξη. Αυτό που αγνόησαν οι επενδυτές όταν συζητούσαν για την κατάρρευση στο SaaS ήταν ότι το φαινόμενο είχε ήδη ξεφύγει από τον κλάδο της πληροφορικής. Η ίδια λογική που δικαιολογούσε τις απολύσεις στη ServiceNow, είχε εφαρμογή σε κάθε επιχείρηση που βασιζόταν σε υπαλλήλους γραφείου.
Όταν η τριβή μηδενίστηκε
Στις αρχές του 2027, η χρήση LLM είχε καθιερωθεί. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν αυτόνομο ΑΙ δίχως να γνωρίζουν καν τι ήταν, με τον ίδιο τρόπο που δεν έμαθαν ποτέ ότι το "cloud computing" χρησιμοποιείτο στις υπηρεσίες streaming. Το αντιλαμβάνονταν όπως το autocomplete ή ο έλεγχος ορθογραφίας κειμένου - κάτι που πλέον έκανε το κινητό τους.
Ο αγοραστής ανοικτού κώδικα της Qwen ήταν ο καταλύτης για τη διαχείριση των καταναλωτικών αποφάσεων. Μέσα σε εβδομάδες, κάθε μεγάλος βοηθός ΑΙ είχε ενσωματώσει ένα χαρακτηριστικό αυτόνομων αγορών. Τα μοντέλα μπορούσαν να τρέξουν σε τηλέφωνα και laptop, όχι μόνο στο cloud, μειώνοντας το κόστος σημαντικά.
Το στοιχείο που θα έπρεπε να είχε ανησυχήσει τους επενδυτές περισσότερο ήταν ότι αυτοί οι αυτόνομοι αγοραστές δεν περίμεναν να τους ζητηθεί να κάνουν κάτι. Έτρεχαν από πίσω με βάση τις προτιμήσεις του χρήστη. Το εμπόριο έπαψε να είναι μια σειρά από ανθρώπινες αποφάσεις και έγινε μια συνεχής διαδικασία βελτιστοποίησης, που έτρεχε 24/7 εκ μέρους του κάθε διασυνδεδεμένου καταναλωτή. Το Μάρτιο του 2027 ο μέσος Αμερικανός κατανάλωνε 400.000 token καθημερινά, δηλαδή το δεκαπλάσιο σε σχέση με τα τέλη του 2026.
Ο επόμενος κρίκος της αλυσίδας είχε αρχίσει ήδη να σπάει.
Μεσολάβηση
Τα τελευταία 50 χρόνια, η αμερικανική οικονομία έχτισε ένα τεράστιο πλέγμα που αποκόμιζε κέρδη από τους ανθρώπινους περιορισμούς: Τα πράγματα χρειάζονται χρόνο, η υπομονή εξαντλείται, η αναγνωρισιμότητα μιας μάρκας αντικαθιστά τον έλεγχο των προϊόντων και οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να δεχτούν μια κακή τιμή για να αποφύγουν περισσότερα κλικ. Τρισεκατομμύρια δολάρια σε εταιρική αξία βασίζονταν σε αυτούς τους περιορισμούς.
Ξεκίνησε αρκετά απλά. Το αυτόνομο ΑΙ απομάκρυνε την τριβή.
Οι συνδρομές που ανενεώνονταν παθητικά κάθε μήνα. Οι τιμές γνωριμίας που διπλασιάζονταν μετά τη δοκιμαστική περίοδο. Κάθε ένα τους έγινε μια κατάσταση ομηρίας που το ΑΙ μπορούσε να διαπραγματευτεί. Η αξία του μέσου καταναλωτή, το μέτρο στο οποίο βασίστηκε όλη η οικονομία των συνδρομών, υποχώρησε αισθητά.
Το αυτόνομο ΑΙ άρχισε να αλλάζει το πως λειτουργούσαν όλες οι καταναλωτικές συναλλαγές.
Οι άνθρωποι δεν έχουν το χρόνο να συγκρίνουν τις τιμές σε πέντε ανταγωνιστικές πλατφόρμες προτού αγοράσουν ένα κουτί με μπάρες πρωτεΐνης. Όμως, οι μηχανές μπορούν να το κάνουν.
Μια από τις πρώτες απώλειες ήταν στις πλατφόρμες ταξιδίων, επειδή ήταν οι πιο απλές. Στα τέλη του 2026, το ΑΙ μπορούσε να ολοκληρώσει ένα πλήρες πακέτο (πτήση, ξενοδοχείο, μετακίνηση κτλ) πιο γρήγορα και πιο φθηνά από οποιαδήποτε πλατφόρμα.
Οι ανανεώσεις των ασφαλίσεων, ένα μοντέλο που στηρίζεται στην αδράνεια του καταναλωτή, αναμορφώθηκαν. Τα μοντέλα ΑΙ που εντοπίζουν τα καλύτερα πακέτα μείωσαν κατά 15-20% τα premium που αποκόμιζαν οι ασφαλιστές από τις παθητικές ανανεώσεις.
Χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι. Λογιστές. Νομικές υπηρεσίες. Κάθε κατηγορία όπου η αξία βρισκόταν στη πλοήγηση της περιπλοκότητας εκ μέρους του πελάτη, δέχτηκε πλήγμα διότι τις μηχανές δεν τις κουράζει τίποτα.
Ακόμα και τομείς που θεωρούσαμε προστατευμένους λόγω της αξίας των ανθρώπινων σχέσεων, αποδείχτηκαν εύθραυστοι. Τα ακίνητα, όπου οι αγοραστές δέχονταν προμήθειες 5-6% επί δεκαετίες λόγω της ασυμμετρίας πληροφορίας μεταξύ του μεσίτη και του καταναλωτή, θρυμματίστηκαν μόλις το ΑΙ με πρόσβαση στο MLS και σε δεκαετίες δεδομένων μπορούσε να αναπαραστήσει ακαριαία τη γνωστική βάση. Η μέση προμήθεια στις μεγάλες πόλεις συμπιέστηκε από το 2,5-3% σε 1% και ολοένα και περισσότερες συναλλαγές γίνονταν δίχως την ανθρώπινη παρουσία στην πλευρά του αγοραστή.
Είχαμε υπερεκτιμήσει την αξία των ανθρωπίνων σχέσεων. Αποδεικνύεται ότι αυτό που πολλοί αποκαλούσαν σχέσεις ήταν απλά η τριβή με ένα φιλικό πρόσωπο.
Εκείνη ήταν μονάχα η αρχή της διατάραξης του πλέγματος της διαμεσολάβησης. Οι επιτυχημένες εταιρείες δαπάνησαν δισεκατομμύρια για να εκμεταλλευτούν τις λεπτομέρειες της καταναλωτικής συμπεριφοράς και της ανθρώπινης ψυχολογίας που πλέον δεν είχαν σημασία.
Οι μηχανές που έχουν βελτιστοποιηθεί για τις τιμές δεν ενδιαφέρονται ποια είναι η αγαπημένη σου εφαρμογή ή ποιες ιστοσελίδες ανοίγεις από συνήθεια τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ούτε έχουν την ανάγκη για μια καλοσχεδιασμένη καταναλωτική εμπειρία. Δεν κουράζονται, ούτε δέχονται την ευκολότερη λύση.
Έτσι, καταστράφηκε μια συγκεκριμένη τάφρος: Η μεσολάβηση από συνήθεια.
Το DoorDash ήταν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το αυτόνομο ΑΙ διέγραψε το εμπόδιο για να φτιάξει κανείς μια εφαρμογή στο delivery. Ένας ικανός developer μπορούσε να αναπτύξει κάτι ανταγωνιστικό μέσα σε εβδομάδες και πολλοί το έπραξαν, αρπάζοντας οδηγούς από το DoorDash και το Uber Eats, προσφέροντας το 90-95% του τέλους παράδοσης στον οδηγό. Πλατφόρμες πολλαπλών εφαρμογών επέτρεψαν στους οδηγούς να παρακολουθούν τις παραγγελίες από 20-30 πλατφόρμες ταυτόχρονα, εξαλείφοντας την ανάγκη στην οποία βασίζονταν οι μεγάλες εταιρείες. Η αγορά διασπάστηκε εν μια νυκτί και τα περιθώρια συμπιέστηκαν σχεδόν στο μηδέν.
Το ΑΙ επιτάχυνε και τις δύο πλευρές προς την καταστροφή. Διευκόλυνε τους ανταγωνιστές και έπειτα τους εκμεταλλεύτηκε. Η άμυνα του DoorDash ήταν κυριολεκτικά η φράση "πεινάς, βαριέσαι, οπότε είμαστε η εφαρμογή σου στην κεντρική οθόνη του κινητού". Το ΑΙ δεν έχει κεντρική οθόνη. Ελέγχει το DoorDash, το Uber Eats, τη σελίδα του ίδιου του εστιατορίου και άλλες 20 εναλλακτικές ώστε να βρει το χαμηλότερο κόστος και την ταχύτερη παράδοση κάθε φορά.
Η εμπιστοσύνη σε μια μάρκα από συνήθεια, που ήταν η βάση του επιχειρηματικού μοντέλου, απλά δεν υπήρχε για τις μηχανές.
Αυτό ήταν άκρως ποιητικό, καθώς αποτελούσε ίσως το μόνο παράδειγμα όπου το ΑΙ έκανε το χατήρι των υπαλλήλων που σύντομα θα αντικαθιστούσε. Όταν αυτοί οι εργαζόμενοι κατέληξαν να είναι οδηγοί delivery, έπαψαν να πληρώνουν για το Uber και το DoorDash. Βεβαίως, η χάρη που τους έκανε η τεχνολογία δεν διήρκησε πολύ, καθώς τα αυτόνομα οχήματα πολλαπλασιάστηκαν.
Μόλις το ΑΙ έφτασε να ελέγχει τη συναλλαγή, άρχισε να ψάχνει για μεγαλύτερα πράγματα.
Υπήρχαν περιορισμένα μεγέθη στην εύρεση των βέλτιστων τιμών και στη μεσολάβηση. Ο σπουδαιότερος τρόπος να εξοικονομηθούν χρήματα (ιδίως όταν τα ΑΙ συναλάσσονται μεταξύ τους) ήταν η εξάλειψη των τελών. Στο εμπόριο μηχανής προς μηχανή, τα τέλη ύψους 2-3% έγιναν ένας προφανής στόχος.
Τα ΑΙ έψαχναν για γρηγορότερες και φθηνότερες επιλογές από τις πιστωτικές κάρτες. Τα περισσότερα κατέληξαν να χρησιμοποιούν stablecoins όπως στο δίκτυο του Solana ή του Ethereum L2, όπου οι εκκαθαρίσεις είναι σχεδόν στιγμιαίες και το κόστος συναλλαγής απειροελάχιστο.
"Αποτελέσματα Mastercard α' τριμήνου 2027: Αύξηση καθαρών κερδών 6%, η αύξηση των αγορών επιβραδύνθηκε από 5,9% σε 3,4%, η διοίκηση κάνει λόγο για βελτιστοποίηση μέσω του ΑΙ και πίεση σε συγκεκριμένες κατηγορίες" - Bloomberg, 29 Απριλίου 2027
Τα αποτελέσματα της Mastercard ήταν το σημείο δίχως επιστροφή. Το εμπόριο ΑΙ έφτασε από τα προϊόντα στα ίδια τα συστήματα συναλλαγών. Η μετοχή της Mastercard έπεσε 9% την επόμενη ημέρα. Της Visa το ίδιο, αλλά ανέκτησε μέρος των απωλειών επειδή είχε ισχυρότερη θέση στις υποδομές των stablecoin.
Το εμπόριο ΑΙ παρέκαμπτε τις πλατφόρμες τους και εκπροσώπευε ένα πολύ μεγαλύτερο ρίσκο για τις τράπεζες και τα ιδρύματα που βασίζονταν στην έκδοση πιστωτικών καρτών και συνέλλεγαν τέλη 2-3% που στήριζαν προγράμματα ανταμοιβής.
Η American Express δέχτηκε το μεγαλύτερο πλήγμα: Το κύμα απολύσεων χτύπησε την καταναλωτική της βάση και το ΑΙ διέβρωνε το μοντέλο εσόδων της. Και η Synchrony, η Capital One και η Discover έχασαν πάνω από 10% τις επόμενες εβδομάδες.
Οι άμυνές τους βασίζονταν στην τριβή και η τριβή όδευε προς το μηδέν.
Από τον τομεακό κίνδυνο στο συστημικό κίνδυνο
Καθόλη τη διάρκεια του 2026, οι αγορές αντιμετώπισαν τις αρνητικές επιδράσεις του ΑΙ τομεακά. Το λογισμικό και οι συμβουλευτικές υπηρεσίες είχαν καταρρακωθεί, οι πληρωμές και άλλες σχετικές κατηγορίες είχαν πρόβλημα, όμως η ευρύτερη οικονομία φαινόταν μια χαρά. Η αγορά εργασίας, αν και έδειχνε σημάδια επιβράδυνσης, δεν βρισκόταν σε πτώση. Η ομοφωνία ήταν ότι η δημιουργική καταστροφή αποτελούσε μέρος κάθε τεχνολογικού κύκλου. Θα ήταν επώδυνη στις τσέπες, αλλά τα θετικά του ΑΙ ξεπερνούσαν τα όποια αρνητικά.
Στο σημείωμά μας τον Ιανουάριο του 2027 είχαμε υποδείξει ότι πρόκειται για ένα λανθασμένο νοητικό μοντέλο. Η αμερικανική οικονομία βασίζεται στις υπηρεσίες. Οι υπάλληλοι αυτοί εκπροσωπούν το 50% της εργασίας και το 75% της κατανάλωσης σε μη απαραίτητα αγαθά. Οι εταιρείες και οι δουλειές που ανέλωνε το ΑΙ δεν είχαν απλά σχέση με την αμερικανική οικονομία, αλλά ήταν η αμερικανική οικονομία.
"Η τεχνολογική καινοτομία καταστρέφει την εργασία και έπειτα δημιουργεί καινούρια". Αυτό ήταν το πιο δημοφιλές και πειστικό αντεπιχείρημα εκείνη την εποχή διότι είχε αποδειχθεί επί δύο αιώνες. Ακόμα και αν δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ποιες θα ήταν οι μελλοντικές δουλειές, σίγουρα θα έρχονταν.
Τα ΑΤΜ κατέστησαν τα υποκαταστήματα των τραπεζών φθηνότερα στη λειτουργία, οπότε άνοιξαν περισσότερα και απασχολήθηκαν περισσότεροι ταμίες τα επόμενα 20 χρόνια. Το διαδίκτυο διατάραξε τα πρακτορεία ταξιδίων, τους τηλεφωνικούς καταλόγους και τη συμβατική λιανική, όμως εφηύρε εντελώς νέους κλάδους στη θέση τους που χρειάστηκαν εργαζόμενους.
Κάθε νέα δουλειά, όμως, απαιτούσε έναν άνθρωπο να την κάνει.
Το ΑΙ είναι μια γενική νοημοσύνη που βελτιώνει τα ίδια τα πράγματα που κανονικά θα απαιτούσαν ανθρώπους. Οι απολυμένοι προγραμματιστές δεν μπορούν απλά να στραφούν στη "διαχείριση του ΑΙ" διότι το ΑΙ μπορεί ήδη να το πράξει μόνο του.
Σήμερα τα αυτόνομα ΑΙ μπορούν να διαχειριστούν καθήκοντα έρευνας διάρκειας πολλών εβδομάδων. Η εκθετική ανάπτυξη ξεπέρασε τις προσδοκίες μας, καθώς κάθε χρόνο οι ακαδημαϊκοί προσπαθούν να χωρέσουν τα νούμερα στο σχετικό διάγραμμα.
Επί της ουσίας γράφουν όλο τον κώδικα. Τα πιο αποδοτικά εξ αυτών είναι αρκετά πιο έξυπνα από τους περισσότερους ανθρώπους στα περισσότερα πράγματα. Και συνεχίζουν να φτηναίνουν.
Το ΑΙ δημιούργησε όντως νέες θέσεις εργασίας. Ερευνητές ασφαλείας του ΑΙ, τεχνικοί υποδομών. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να βρίσκονται στην αλυσίδα, συντονίζοντας στο υψηλότερο επίπεδο ή διευθύνοντας. Όμως, για κάθε νέο ρόλο που δημιούργησε το ΑΙ, κατέστησε δεκάδες άλλους πεπαλαιωμένους. Οι νέοι ρόλοι πληρώνουν ένα κλάσμα από τις απολαβές που πρόσφεραν οι παλιοί.
"Οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας έπεσαν κάτω από τα 5,5 εκατ. Η αναλογία ανέργων προς διαθέσιμες θέσεις αυξάνεται σε 1,7 , το υψηλότερο από τον Αύγουστο του 2020" - Bloomberg, Οκτώβριος 2026
Ο ρυθμός προσλήψεων ήταν αναιμικός όλη τη χρονιά, όμως τον Οκτώβριο του 2026 τα στοιχεία παρείχαν μια ολοκληρωμένη εικόνα. Οι θέσεις έπεσαν κάτω από τα 5,5 εκατομμύρια, με ετήσια πτώση 15%.
"Οι προσλήψεις πέφτουν απότομα στο λογισμικό, τα χρηματοοικονομικά και τις συμβουλευτικές υπηρεσίες, καθώς εξαπλώνονται οι πρωτοβουλίες 'παραγωγικότητας' ", Indeed Hiring Lab, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2026
Οι θέσεις υπαλλήλων γραφείου κατέρρευσαν, ενώ οι αντίστοιχες για εργάτες παρέμειναν σχετικά σταθερές (σε κατασκευές, υγεία, βιοτεχνία). Το λίπος βρισκόταν στις δουλειές που πρέπει να συντάσσουν εκθέσεις, να εγκρίνουν προϋπολογισμούς και να διατηρούν τα ενδιάμεσα τμήματα της οικονομίας σε καλή κατάσταση. Πάντως, η πραγματική αύξηση μισθών και στα δύο τμήματα υπήρξε αρνητική καθ'όλο το έτος και συνεχίζει να υποχωρεί.
Το χρηματιστήριο νοιάστηκε λιγότερο για τα στοιχεία της ανεργίας και περισσότερο για το γεγονός ότι όλη η παραγωγή ηλεκτρικών γεννητριών της GE Vernova έχει ξεπουλήσει ως το 2040. Έτσι, ο γενικός δείκτης έμεινε σταθερός εν μέσω μιας διελκυστίνδας ανάμεσα στα αρνητικά μακροοικονομικά νέα και τα θετικά πρωτοσέλιδα για το ΑΙ.
Η αγορά ομολόγων (ανέκαθεν εξυπνότερη από τις μετοχές, ή έστω λιγότερο ρομαντική) άρχισε να τιμολογεί το πλήγμα της κατανάλωσης. Το δεκαετές ομόλογο ξεκίνησε να πέφτει από το 4,3% σε 3,2% τους επόμενους τέσσερις μήνες. Και πάλι, τα στοιχεία της ανεργίας δεν οδήγησαν σε κάποια μεγάλη αλλαγή, καθώς οι λεπτομέρειες αγνοήθηκαν από πολλούς.
Σε μια φυσιολογική ύφεση, το αίτιο συνήθως διορθώνεται από μόνο του. Η υπερ-κατασκευή οδηγεί σε επιβράδυνση, που οδηγεί σε χαμηλότερα επιτόκια, που οδηγεί σε νέα κατασκευή. Η συσσώρευση υπερβολικών αποθεμάτων οδηγεί σε "ξεστοκάρισμα" που με τη σειρά του οδηγεί σε νέα αποθέματα. Ο κυκλικός μηχανισμός εμπεριέχει τον ίδιο το σπόρο της ανάκαμψης.
Στην περίπτωση αυτού του κύκλου, το αίτιο δεν ήταν κυκλικό.
Το ΑΙ έγινε καλύτερο και φθηνότερο. Οι εταιρίες απέλυσαν εργαζόμενους και χρησιμοποίησαν τα έσοδα για να αποκτήσουν παραπάνω δυνατότητα ΑΙ, που οδήγησε σε περισσότερες απολύσεις. Οι απολυμένοι δαπανούσαν λιγότερα. Οι εταιρείες που τους πωλούσαν αγαθά, πωλούσαν λιγότερα, εξασθένησαν και επένδυσαν περισσότερο στο ΑΙ για να προστατεύσουν τα περιθώριά τους. Το ΑΙ έγινε καλύτερο και φθηνότερο.
Ένας φαύλος κύκλος δίχως φυσικό φρένο.
Η ενστικτώδης προσδοκία ήταν ότι η πτωτική ζήτηση θα επιβράδυνε την ανάπτυξη του ΑΙ. Όμως δεν συνέβη διότι δεν ήταν ένα κεφαλαιακό κόστος τύπου hyperscaler. Ήταν αντικατάσταση λειτουργικού κόστους. Μια εταιρεία που ξόδευε 100 εκατ. ετησίως για τους εργαζόμενους και 5 εκατ. στο ΑΙ τώρα δαπανούσε 70 εκατ. στους εργαζόμενους και 20 εκατ. στο ΑΙ. Η επένδυση στο ΑΙ πολλαπλασιάστηκε, όμως συνέβη ως μια μείωση στο συνολικό λειτουργικό κόστος. Ο προϋπολογισμός της κάθε επιχείρησης στο ΑΙ μεγάλωσε, ενώ οι συνολικές της δαπάνες μειώθηκαν.
Η ειρωνεία είναι ότι η υποδομή του ΑΙ συνέχισε να αποδίδει παρόλο που η οικονομία την οποία επηρέαζε άρχισε να παρακμάζει. Η Nvidia είχε ακόμη έσοδα-ρεκόρ. Η TSM εξακολουθούσε να παράγει στο 95%+ της δυναμικότητας. Οι hyperscaler ακόμα δαπανούσαν 150-200 δισ. κάθε τρίμηνο για τα data center. Οι οικονομίες που βασίζονταν σε αυτό, όπως η Ταϊβάν και η Κορέα, υπεραπέδωσαν έντονα.
Η Ινδία ήταν το αντίθετο. Ο τομέας υπηρεσιών πληροφορικής της εξήγαγε πάνω από 200 δισ. δολάρια ετησίως και είχε καθοριστική συμβολή στο εμπορικό πλεόνασμα. Ολόκληρο το μοντέλο βασίστηκε σε ένα βασικό επιχείρημα: Οι Ινδοί developer στοιχίζουν ένα κλάσμα από τους Αμερικανούς ομολόγους τους. Όμως, το οριακό κόστος του προγραμματισμού με ΑΙ είχε καταρρεύσει επί της ουσίας στην τιμή του ηλεκτρισμού.
Οι TCS, Infosys και Wipro ήρθαν αντιμέτωπες με ακυρώσεις συμβολαίων, καθώς το πλεόνασμα υπηρεσιών που στήριζε τους εξωτερικούς λογαριασμούς της Ινδίας εξατμίστηκε. Το πρώτο τρίμηνο του 2028 το ΔΝΤ ξεκίνησε "προκαταρκτικές επαφές" με το Νέο Δελχί.
Η μηχανή που προκάλεσε τη διαταραχή γινόταν καλύτερη κάθε τρίμηνο, άρα και η διαταραχή επιταχυνόταν κάθε τρίμηνο. Δεν υπήρχε κάποιο φυσικό πάτωμα να συγκρατήσει την αγορά εργασίας.
Στις ΗΠΑ, δεν ρωτούσαμε πλέον πως η φούσκα θα έσκαγε στις υποδομές του ΑΙ. Ρωτούσαμε τί θα συνέβαινε σε μια οικονομία βασισμένη στην καταναλωτική δαπάνη όταν οι καταναλωτές αντικαθίστανται με μηχανές.
Το σπιράλ της αντικατάστασης της νοημοσύνης
Το 2027 η μακροοικονομική ιστορία έπαψε να είναι ανεπαίσθητη. Ο μηχανισμός μετάδοσης των τελευταίων 12 μηνών με ασύνδετες, αλλά ξεκάθαρα αρνητικές εξελίξεις, έγινε εμφανής. Δεν χρειαζόταν να δει κανείς τα νούμερα για την ανεργία. Αρκούσε να πάει σε ένα δείπνο με τους φίλους του.
Οι απολυθέντες υπάλληλοι δεν έμειναν άπρακτοι. Στράφηκαν χαμηλότερα. Πολλοί δέχτηκαν θέσεις με μικρότερες απολαβές στον τομέα των υπηρεσιών και των παραδόσεων, κάτι που αύξησε τη διαθεσιμότητα της εργασίας στα συγκεκριμένα τμήματα και συμπίεσε τους μισθούς.
Μια φίλη μας ήταν επικεφαλής προϊόντος στη Salesforce το 2025. Είχε τίτλο, ασφάλιση υγείας, σύνταξη και μισθό 180.000$ ετησίως. Έχασε τη δουλειά της στο τρίτο κύμα απολύσεων. Μετά από έξι μήνες αναζήτησης, έγινε οδηγός Uber. Ο μισθός έπεσε στα 45.000$. Το ζήτημα είναι λιγότερο η προσωπική ιστορία του καθενός και περισσότερο το άθροισμα. Πολλαπλασιάστε αυτή τη δυναμική επί εκατοντάδες χιλιάδες σε κάθε πόλη. Υπερ-ικανή εργασία κατακλύζει τους δύο αυτούς κλάδους, πιέζοντας τους μισθούς για τους υφιστάμενους εργαζόμενους που ήδη δυσκολεύονταν. Η διαταραχή σε κλάδους της οικονομίας μεταφέρθηκε σε μισθολογική πίεση παντού.
Η δεξαμενή θέσεων εργασίας για ανθρώπους που είχε απομείνει θα ερχόταν αντιμέτωπη με μια ακόμη διόρθωση, που συμβαίνει σήμερα. Τα αυτόνομα οχήματα αναπτύσσονται στις παραγγελίες και στο gig economy, το οποίο απορρόφησε το πρώτο κύμα απολύσεων.
Το Φεβρουάριο του 2027 ήταν φανερό ότι όσοι επαγγελματίες είχαν ακόμα δουλειά ξόδευαν σαν να ήταν οι επόμενοι που θα απολυθούν. Εργάζονταν δύο φορές πιο σκληρά (κυρίως με τη βοήθεια του ΑΙ) μόνο και μόνο για να μην απολυθούν, ενώ δεν είχαν πλέον καμία ελπίδα για προαγωγή ή αύξηση. Τα επιτόκια αποταμίευσης αυξήθηκαν και οι δαπάνες περιορίστηκαν.
Το πιο επικίνδυνο πράγμα ήταν η καθυστέρηση. Όσοι είχαν υψηλές απολαβές χρησιμοποίησαν τις αποταμιεύσεις τους για να διατηρήσουν ένα προσωπείο ομαλότητας για δύο ή τρία τρίμηνα. Τα επίσημα στοιχεία δεν επιβεβαίωναν το πρόβλημα μέχρι που ήταν πλέον εμφανές στην πραγματική οικονομία. Έπειτα, ήρθε το επίσημο νούμερο που έδωσε τέλος στην ψευδαίσθηση.
"Οι νέοι άνεργοι έφτασαν τους 487.000, ο υψηλότερος αριθμός από τον Απρίλιο του 2020 - Υπουργείο Εργασίας, γ' τρίμηνο 2027"
Οι άνεργοι αυξήθηκαν σε 487.000, δηλαδή το υψηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2020. Η ADP και η Equifax επιβεβαίωσαν ότι η πλειοψηφία αφορούσε υπαλλήλους γραφείου.
Ο δείκτης S&P έπεσε 6% την επόμενη εβδομάδα. Οι αρνητικές ειδήσεις για τη μακροοικονομία άρχισαν να νικούν στη διελκυστίνδα.
Σε μια φυσιολογική ύφεση, οι απολύσεις κατανέμονται ομοιόμορφα. Οι εργάτες και οι υπάλληλοι γραφείου μοιράζονται τον πόνο εξίσου. Το πλήγμα στην κατανάλωση επίσης διαμοιράζεται και φαίνεται σύντομα στα στοιχεία διότι οι χαμηλότεροι αμειβόμενοι εργάτες έχουν υψηλότερη οριακή τάση για κατανάλωση.
Στο συγκεκριμένο κύκλο, οι απώλειες θέσεων εργασίας συγκεντρώνονται στα ανώτερα στρώματα της κατανομής του εισοδήματος. Είναι ένα σχετικά μικρό κομμάτι της συνολικής απασχόλησης, αλλά κατευθύνουν ένα δυσανάλογο μερίδιο της καταναλωτικής δαπάνης. Το επάνω 10% των καταναλωτών ευθύνεται για άνω του 50% της κατανάλωσης στις ΗΠΑ. Το επάνω 20% αντιστοιχεί σε 65%. Αυτοί είναι οι άνθρωποι που αγοράζουν τα σπίτια, τα αυτοκίνητα, τις διακοπές, τα γεύματα κτλ. Είναι η βάση της ζήτησης για ολόκληρη την οικονομία των μη απαραίτητων αγαθών.
Όταν αυτοί οι εργαζόμενοι έχασαν τη δουλειά τους ή δέχτηκαν μειώσεις 50% για να παραμείνουν σε διαθέσιμους ρόλους, το πλήγμα στην κατανάλωση ήταν τεράστιο σε σύγκριση με τον αριθμό των απολυμένων. Μια πτώση 2% στη συγκεκριμένη απασχόληση μεταφράστηκε σε 3-4% πτώση της δαπάνης. Σε αντίθεση με τους εργάτες, που τείνουν να σταματούν ακαριαία την κατανάλωσή τους, οι υπάλληλοι αυτοί βίωσαν μια καθυστερημένη, αλλά βαθύτερη επίδραση επειδή έχουν αποταμιεύσεις που τους επιτρέπουν να συνεχίσουν για μερικούς μήνες πριν έρθει η αλλαγή συμπεριφοράς.
Το β' τρίμηνο του 2027 η οικονομία βρισκόταν σε ύφεση. Η εθνική υπηρεσία οικονομικών ερευνών δεν θα τοποθετούσε επισήμως την αρχή παρα μόνο μετά από δύο μήνες (όπως κάνει πάντα), όμως τα στοιχεία ήταν σαφή. Είχαμε δύο συνεχόμενα τρίμηνα αρνητικής ανάπτυξης. Όμως, ακόμα δεν είχε εξελιχθεί σε οικονομική κρίση...
Η αλυσίδα των συσχετισμένων στοιχημάτων
Η ιδιωτική πίστωση είχε αυξηθεί από κάτω του 1 τρισ. $ το 2015 σε 2,5 τρισ. $ το 2026. Ένα σημαντικό τμήμα αυτών των κεφαλαίων κατευθύνθηκε σε συμφωνίες που αφορούσαν το λογισμικό και την τεχνολογία και αρκετές μόχλευσαν έτσι εξαγορές επιχειρήσεων του SaaS σε αποτιμήσεις που υπέθεταν διψήφιους ρυθμούς ανάπτυξης εσαεί.
Οι υποθέσεις αυτές πέθαναν κάποια στιγμή ανάμεσα στη πρώτη επίδειξη του αυτόνομου ΑΙ και το κραχ του κλάδου του λογισμικού το α' τρίμηνο του 2026, όμως οι αποτιμήσεις του χρέους δεν το αντανακλούσαν ακόμα.
Καθώς πολλές εταιρείες του SaaS εμπορεύονταν σε 5-8 φορές τα EBITDA, οι εταιρείες λογισμικού που στηρίχθηκαν από την ιδιωτική πίστωση είχαν ισολογισμούς που αντανακλούσαν πολλαπλάσιες αποτιμήσεις τους που δεν ίσχυαν πλέον. Οι διαχειριστές κεφαλαίων έριξαν σταδιακά την αξία των δανείων, στα 100 σεντ, στα 92, στα 85, ενώ οι εισηγμένες έλεγαν 50.
"Η Moody's υποβαθμίζει 18 δισ.$ χρέους του κλάδου του software από την ιδιωτική πίστωση, επικαλούμενη "δομικές πιέσεις από τον ανταγωνισμό του ΑΙ"- Η μεγαλύτερη εξέλιξη σε οποιονδήποτε κλάδο από την ενέργεια το 2015 - Σημείωμα Moody's, Απρίλιος 2027"
Όλοι θυμούνται τί συνέβη μετά την υποβάθμιση. Οι βετεράνοι του χώρου είχαν δεί ήδη το έργο μετά τις υποβαθμίσεις των ενεργειακών ομίλων το 2015.
Τα δάνεια του software άρχισαν να σκάνε το τρίτο τρίμηνο του 2027. Οι εταιρείες με χαρτοφυλάκια ιδιωτικής πίστωσης στον τομέα της πληροφορικής και των συμβουλευτικών υπηρεσιών ακολούθησαν. Αρκετά δισ. δολάρια σε μοχλευμένες εξαγορές γνωστών ομίλων SaaS χρειάστηκε να αναδιαρθρωθούν.
Η Zendesk ήταν η πιο χαρακτηριστική.
"Η Zendesk αδυνατεί να αποπληρώσει χρέη της, καθώς η αυτοματοποίηση ΑΙ διαβρώνει τα κέρδη. 5 δισ. $ σε δάνεια υποτιμήθηκαν στα 58 σεντ - Η μεγαλύτερη χρεοκοπία στο software όλων των εποχών - Financial Times, Σεπτέμβριος 2027"
Το 2022, η Hellman & Friedman and Permira είχε αγοράσει τη Zendesk για 10,2 δισ.$ και την έκανε ιδιωτική. Το πακέτο χρέους ήταν 5 δισ. $ σε άμεσα δάνεια και εκείνη τη στιγμή ήταν τα μεγαλύτερα ιστορικά, με τη στήριξη των Blackstone, Apollo, Blue Owl και HPS. Τα δάνεια δομήθηκαν με βάση την εκτίμηση ότι η εταιρεία θα είχε επαναλαμβανόμενα κέρδη (ARR). Καθώς η αξία της ήταν 25 φορές υψηλότερη από τα EBITDA, η μόχλευση είχε νόημα μόνο σε μια τέτοια περίπτωση.
Όμως, στα μέσα του 2027 αυτό έπαψε να ισχύει.
Το αυτόνομο ΑΙ χειριζόταν την εξυπηρέτηση των πελατών εδώ και ένα χρόνο. Η κατηγορία που αφορούσε τη Zendesk (χρέωση, routing, διαχείριση ανθρώπινης υποστήριξης) είχε ήδη αντικατασταθεί από συστήματα που έλυναν τα θέματα δίχως να χρειάζεται χρέωση. Τα επαλαμβανόμενα κέρδη που αποτελούσαν εχέγγυο των δανείων έπαψαν να υπάρχουν. Ήταν πλέον μονάχα έσοδα τα οποία δεν είχαν φύγει ακόμα.
Το μεγαλύτερο δάνειο ARR στην ιστορία έγινε η μεγαλύτερη χρεοκοπία στον κλάδο του λογισμικού. Κάθε γραφείο πιστωτικού οργανισμού έκανε την ίδια ερώτηση: Ποιος άλλος αντιμετωπίζει πρόβλημα το οποίο είναι μεταμφιεσμένο σε κυκλικό πρόβλημα;
Όμως, ιδού τι πέτυχε σωστά η ομοφωνία, τουλάχιστον στην αρχή: Το πρόβλημα θα έπρεπε να είναι διαχειρίσιμο.
Η ιδιωτική πίστωση δεν είναι όπως οι τράπεζες του 2008. Η όλη αρχιτεκτονική σχεδιάστηκε επίτηδες ώστε να αποτρέπει την εξαναγκαστική πώληση. Πρόκειται για κλειστά χρηματοδοτικά οχήματα με κλειδωμένα κεφάλαια. Οι συμφωνίες ήταν υποχρεωτικές για επτά έως δέκα έτη. Δεν υπήρχαν αποταμιευτές για να τραβήξουν ξαφνικά τα λεφτά τους, ούτε γραμμές repo για να εξαντληθούν. Οι διαχειριστές μπορούσαν να διατηρήσουν τα επικίνδυνα περιουσιακά στοιχεία, να τα ρυθμίσουν μέσα στο χρόνο και να περιμένουν για μια ανάκαμψη. Το σύστημα ήταν φτιαγμένο να λυγίζει ώστε να μην σπάει.
Οι επικεφαλής των Blackstone, KKR και Apollo επικαλέστηκαν μια έκθεση στο software της τάξης του 7-13% του χαρτοφυλακίου τους. Απολύτως ελέγξιμο. Κάθε αναλυτής και στέλεχος έδινε την ίδια απάντηση: Η ιδιωτική πίστωση έχει μόνιμα κεφάλαια. Μπορεί να απορροφήσει τις ίδιες ζημίες που θα τίναζαν μια μοχλευμένη τράπεζα.
Μόνιμο κεφάλαιο. Αυτή η φράση εμφανιζόταν σε κάθε ενημέρωση των επενδυτών και επαναλαμβανόταν σαν προσευχή. Και όπως γίνεται συνήθως, κανείς δεν πρόσεξε τις λεπτομέρειες. Ιδού τί ακριβώς σήμαιναν:
Την προηγούμενη δεκαετία, οι μεγαλύτεροι διαχειριστές εναλλακτικών κεφαλαίων είχαν αποκτήσει εταιρείες ασφάλισης υγείας και τις είχαν μετατρέψει σε χρηματοδοτικά οχήματα. Η Apollo αγόρασε την Athene. Η Brookfield αγόρασε την American Equity. Η KKR την Global Atlantic. Η λογική ήταν κομψή: Οι καταθέσεις προσόδων παρείχαν μια σταθερή και μακροχρόνια βάση υποχρεώσεων. Οι διαχειριστές επένδυαν αυτές τις καταθέσεις στην ιδιωτική πίστωση από την οποία προήλθαν και πληρώνονταν δεύτερη φορά, κερδίζοντας το spread στην ασφαλιστική πλευρά και τα τέλη διαχείρισης στην άλλη πλευρά. Ήταν ένα αεικίνητο που δούλευε υπέροχα υπό έναν όρο.
Η ιδιωτική πίστωση έπρεπε να είναι αξιόπιστη.
Οι ζημίες έπληξαν τους ισολογισμούς που χτίστηκαν για να διατηρούν στοιχεία χωρίς ρευστότητα έναντι μακροχρόνιων υποχρεώσεων. Το "μόνιμο κεφάλαιο" που υποτίθεται ότι θα καθιστούσε το σύστημα ασφαλές δεν ήταν κάποια αφηρημένη δεξαμενή θεσμικού χρήματος και ψαγμένων επενδυτών που αναλάμβαναν ένα μελετημένο ρίσκο. Ήταν οι αποταμιεύσεις των αμερικανικών νοικοκυριών, που δομήθηκαν ως πρόσοδα και επενδύθηκαν με τον ίδιο τρόπο που χρεοκοπούσαν τώρα τα δάνεια του λογισμικού και της τεχνολογίας. Το κλειδωμένο κεφάλαιο που δεν μπορούσε να φύγει ήταν τα λεφτά των ασφαλίσεων ζωής και οι κανόνες είναι κάπως διαφορετική στην προκειμένη περίπτωση.
Σε σύγκριση με το τραπεζικό σύστημα, οι ρυθμιστές στις ασφαλίσεις υπήρξαν ήρεμοι - ή και επαναπαύτηκαν - όμως αυτή ήταν η αφύπνισή τους. Ανησυχούσαν ήδη για τη συγκέντρωση στην ιδιωτική πίστωση των ασφαλιστικών και έπειτα άρχισαν να υποβαθμίζουν το κεφάλαιο αυτών των περιουσιακών στοιχείων που βασιζόταν στο ρίσκο. Αυτό ανάγκασε τις ασφαλιστικές είτε να συγκεντρώσουν κεφάλαια, είτε να πουλήσουν, αλλά κανένα από τα δύο δεν ήταν εφικτό με ελκυστικούς όρους σε μια αγορά που ήδη ανατρεπόταν.
"Οι αρχές σε Νέα Υόρκη και Αϊόβα σφίγγουν τις κεφαλαιακές ρυθμίσεις για συγκεκριμένα χρέη ιδιωτικής πίστωσης των ασφαλιστικών - Reuters, Νοέμβριος 2027"
Όταν η Moody's έβαλε αρνητικό outlook στην Athene, η μετοχή της Apollo έπεσε 22% σε δύο συνεδρίες. Η Brookfield, η KKR και οι υπόλοιποι ακολούθησαν.
Τα πράγματα έγιναν ακόμα πιο περίπλοκα από εκεί και πέρα. Οι εταιρείες αυτές δεν είχαν δημιουργήσει μόνο το δικό τους ασφαλιστικό αεικίνητο, αλλά μια λεπτομερή αρχιτεκτονική offshore για να μεγιστοποιούν τα οφέλη από το ρυθμιστικό arbitrage. Ο Αμερικανός εκδότης έγραφε το συμβόλαιο για να εκμεταλλευτεί τους πιο ευέλικτους κανόνες που επέτρεπε να διατηρείς λιγότερο κεφάλαιο για τα ίδια περιουσιακά στοιχεία. Η δεύτερη εταιρεία συγκέντρωνε κεφάλαια μέσω επενδυτικών οχημάτων σε φορολογικούς παραδείσους, δηλαδή ένα νέο επίπεδο αντισυμβαλλόμενων που επένδυαν μαζί με τις ασφαλιστικές στην ιδιωτική πίστωση και ανήκουν στη μητρική.
Οι οίκοι αξιολόγησης, ορισμένοι εκ των οποίων ανήκαν στην ιδιωτική πίστωση, δεν ήταν ακριβώς παραδείγματα διαφάνειας (κάτι που δεν εκπλήσσει κανέναν). Ο ιστός με τις διαφορετικές επιχειρήσεις που συνδέονται με τους διάφορους ισολογισμούς ήταν εκπληκτικά αδιαφανής. Όταν τα υποκείμενα δάνεια αθετήθηκα
Πηγή: https://energypress.gr/