των Μίλτου Ασλάνογλου και Κώστα Παπαμιχαήλ 

Η αγορά προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας έχει αλλάξει ριζικά από τις αρχές της δεκαετίας του 2010. Οι καταναλωτές καλούνται να αναλάβουν ολοένα και πιο ενεργό ρόλο, ενώ οι προμηθευτές λειτουργούν σε ένα πολύ πιο σύνθετο και ανταγωνιστικό περιβάλλον. Το μείγμα παραγωγής έχει πλέον θεμελιωδώς διαφορετικά χαρακτηριστικά και οι τεχνολογικές εξελίξεις προσφέρουν νέες δυνατότητες στον τρόπο τιμολόγησης και διαχείρισης της ενέργειας. Παράλληλα, οι εξελίξεις αυτές αποτελούν αντικείμενο πλήθους νέων ευρωπαϊκών διατάξεων και κατευθυντήριων οδηγιών. 

Ωστόσο, ο ισχύων Κώδικας Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΚΠΗΕ), που θεσπίστηκε το 2013, δεν έχει έκτοτε επικαιροποιηθεί ουσιωδώς με τρόπο που να αντανακλά τις μεταβολές των συνθηκών της  αγοράς και του ευρωπαϊκού πλαισίου. 

Το αποτέλεσμα είναι ότι σημαντικές πτυχές της αγοράς — συμπεριλαμβανομένων των νέων προϊόντων προμήθειας — δεν ρυθμίζονται με σαφήνεια μέσα από ένα ενιαίο και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο, αλλά μέσω αποσπασματικών αποφάσεων αρμόδιων φορέων (Υπουργείου, Ρυθμιστικής Αρχής, δικαστηρίων). Παράλληλα, συντηρούνται παλαιές εκκρεμότητες που πλήττουν τη λειτουργία της αγοράς και τελικά μεταφράζονται σε αυξημένο κόστος για τον μέσο, συνεπή καταναλωτή.

Πλαίσιο αλλαγής προμηθευτή – εκκρεμότητα με κόστος για τους συνεπείς καταναλωτές

Χαρακτηριστική περίπτωση τέτοιας εκκρεμότητας είναι το πλαίσιο της αλλαγής προμηθευτή και της διαχείρισης των σχετικών ληξιπρόθεσμων οφειλών καταναλωτών. Πρόκειται για ζήτημα γνωστό και θεσμικά διαχειρίσιμο. Ωστόσο, μετά την ακυρωτική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ 1888/2020) επί των σχετικών διατάξεων του Κώδικα Προμήθειας, η ρύθμισή του παραμένει μέχρι σήμερα ελλιπής. 

Ως αποτέλεσμα της ελλιπούς αυτής ρύθμισης, παρατηρείται το φαινόμενο της αλλαγής προμηθευτή από καταναλωτές που αφήνουν ανεξόφλητους λογαριασμούς, τόσο τον τελικό που εκδίδεται μετά την αποχώρησή τους όσο και παλαιότερους. Στις περιπτώσεις αυτές, ο προηγούμενος προμηθευτής διαθέτει ουσιαστικά μόνο τη δικαστική οδό για τη διεκδίκηση των σχετικών οφειλών — μια διαδικασία χρονοβόρα, δαπανηρή και συχνά δυσανάλογη σε σχέση με το ύψος της οφειλής, τόσο για τον προμηθευτή όσο και για τον καταναλωτή, καθώς και για τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος. 

Η απουσία λειτουργικών εργαλείων διεκδίκησης και διευθέτησης των οφειλών αυτών επιβαρύνει αρχικά τους προμηθευτές ενέργειας, περιορίζει στη συνέχεια τη δυνατότητα διαμόρφωσης ανταγωνιστικών τιμών και τελικά μεταφράζεται σε οικονομικό βάρος — άμεσα ή έμμεσα — για τους συνεπείς καταναλωτές.

Εμπιστοσύνη, δημόσιο συμφέρον και προστασία καταναλωτή

Πέραν της οικονομικής του διάστασης, το ζήτημα αυτό έχει και σαφή κοινωνική προέκταση. Η έλλειψη επαρκών ρυθμίσεων για τη διαχείριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών έχει άμεσο κοινωνικό αντίκτυπο, ιδίως για τους συνεπείς. Όταν όσοι εκπληρώνουν κανονικά τις υποχρεώσεις τους καλούνται, έμμεσα ή άμεσα, να καλύψουν την ασυνέπεια άλλων, διαμορφώνεται αίσθημα άνισης μεταχείρισης, υπονομεύεται η εμπιστοσύνη στη λειτουργία της αγοράς και των θεσμών και, τελικά, θίγεται το δημόσιο συμφέρον και η ίδια η προστασία του καταναλωτή.

Η επικαιροποίηση του Κώδικα ως θεσμική προτεραιότητα

Το ζήτημα αυτό έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο επεξεργασίας τόσο από τη Ρυθμιστική Αρχή όσο και από την αγορά. Τα τελευταία χρόνια, έχουν κατατεθεί συγκεκριμένες ρυθμιστικές προτάσεις για την τροποποίηση των άρθρων 39 και 42 του ΚΠΗΕ, ως προς τη διαχείριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών στο πλαίσιο της αλλαγής προμηθευτή. 

Η πρόταση του ΕΣΠΕΝ για την εφαρμογή μηχανισμού που θα παρέχει τη δυνατότητα υποβολής αιτήματος απενεργοποίησης παροχής από τον προηγούμενο προμηθευτή στηρίζεται στην αρχή της αναλογικότητας: (α) προβλέπει ότι το μέτρο δύναται να εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις ουσιωδών οφειλών, (β) θέτει ως προϋπόθεση την προηγούμενη εξάντληση όλων των δυνατοτήτων διακανονισμού, και (γ) περιλαμβάνει ρυθμίσεις που διασφαλίζουν ότι ο καταναλωτής δεν θα βρεθεί αιφνιδιαστικά αντιμέτωπος με παλαιές εκκρεμότητες.

Η επικαιροποίηση του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας, με την ενσωμάτωση των αναγκαίων ρυθμίσεων στα άρθρα 39 και 42 και την προσαρμογή του στις ριζικές μεταβολές που έχουν συντελεστεί από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, θα πρέπει να τεθεί σε άμεση προτεραιότητα από το Υπουργείο Ενέργειας. Το ζήτημα αφορά τον πυρήνα της λειτουργίας της αγοράς, την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, τη διασφάλιση ενός δίκαιου και βιώσιμου πλαισίου για όλους και, τελικά, την προστασία του δημόσιου συμφέροντος προς όφελος της μεγάλης πλειονότητας των συνεπών καταναλωτών.

________

Ο Μίλτος Ασλάνογλου είναι Γενικός Διευθυντής του ΕΣΠΕΝ.

Ο Κώστας Παπαμιχαήλ είναι Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του ΕΣΠΕΝ.

Πηγή: https://energypress.gr/