Ναταλία Κοντώση 

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ—που πλέον διαρκεί πάνω από έναν μήνα—σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής για το παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο. Αυτός ο στενός θαλάσσιος διάδρομος, μέσω του οποίου διέρχεται συνήθως περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, θεωρείται εδώ και καιρό ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία  συμφόρησης της παγκόσμιας οικονομίας. Το ουσιαστικό κλείσιμό του έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή πετρελαίου στη σύγχρονη ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και τα σοκ των κρίσεων του 1973 και του 1979 μαζί. Κι όμως, παραδόξως, η παγκόσμια οικονομία δεν έχει—τουλάχιστον μέχρι στιγμής—υποστεί το ίδιο επίπεδο καταστροφής που παρατηρήθηκε σε εκείνες τις περιόδους.

Αυτή η σχετική ανθεκτικότητα δεν είναι τυχαία. Αντανακλά μια βαθιά μεταμόρφωση στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα τις τελευταίες δεκαετίες. Σε αντίθεση με τη δεκαετία του 1970, όταν οι οικονομίες εξαρτώνταν σχεδόν ολοκληρωτικά από το πετρέλαιο, το σημερινό σύστημα είναι πιο διαφοροποιημένο. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας—ιδίως η ηλιακή και η αιολική—έχουν καταστεί ολοένα και πιο κεντρικές, προσφέροντας στις χώρες έναν βαθμό αυτονομίας που παλαιότερα ήταν αδιανόητος. Αυτή η διαφοροποίηση έχει μετριάσει το άμεσο πλήγμα της κρίσης και, το σημαντικότερο, αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη αντιλαμβάνονται την ενεργειακή ασφάλεια.

Συγκρίσεις

Η σύγκριση μεταξύ χωρών αναδεικνύει αυτή τη μετατόπιση. Τα κράτη που έχουν επενδύσει σημαντικά σε υποδομές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποδεικνύονται πιο προστατευμένα από τη μεταβλητότητα που πλήττει τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου. Η Κίνα, για παράδειγμα, έχει επηρεαστεί σημαντικά από την ευρύτερη γεωπολιτική αναταραχή που συνδέεται με τη σύγκρουση στο Ιράν. Ωστόσο, η τεράστια ανάπτυξη καθαρής ενέργειας, σε συνδυασμό με μεγάλα αποθέματα αργού πετρελαίου, της έχει προσφέρει ένα κρίσιμο «μαξιλάρι» ασφαλείας. Αντίστοιχα, η Ισπανία έχει διατηρήσει σχετικά σταθερές τιμές ενέργειας σε σύγκριση με πολλούς από τους ευρωπαίους γείτονές της, χάρη σε μεγάλο βαθμό στον ισχυρό της τομέα ηλιακής ενέργειας.

Η ενεργειακή ασφάλεια

Αυτά τα παραδείγματα αναδεικνύουν μια ευρύτερη αλήθεια: η ενεργειακή ασφάλεια στον 21ο αιώνα συνδέεται ολοένα και περισσότερο με τη διαφοροποίηση και την εγχώρια παραγωγή, παρά με την εξάρτηση από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών καυσίμων. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, από τη φύση τους, είναι γεωγραφικά συγκεντρωμένοι πόροι. Η εξόρυξη και η διανομή τους εξαρτώνται από περιορισμένες περιοχές και είναι ευάλωτες σε γεωπολιτικές εντάσεις, συγκρούσεις και υλικοτεχνικά εμπόδια. Αντίθετα, η ανανεώσιμη ενέργεια είναι εγγενώς αποκεντρωμένη. Το ηλιακό φως και ο άνεμος είναι διαθέσιμα, σε διαφορετικό βαθμό, σχεδόν παντού.

Η τρέχουσα κρίση έχει αποκαλύψει με έντονο τρόπο τις δομικές αδυναμίες του συστήματος ορυκτών καυσίμων. Όπως επισημαίνεται σε πρόσφατη έκθεση του Forbes, οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές παραμένουν επικίνδυνα εξαρτημένες από «υπερβολική οικονομική ισχύ συγκεντρωμένη σε πολύ λίγα μέρη», τα οποία βασίζονται σε εύθραυστα και συχνά στρατιωτικοποιημένα δρομολόγια μεταφοράς. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μόνο το πιο εμφανές παράδειγμα αυτών των ευπαθειών.

Ο ρόλος της καθαρής ενέργειας

Για χρόνια, η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια παρουσιαζόταν κυρίως ως ηθική επιταγή—ένα αναγκαίο βήμα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη μείωση των εκπομπών. Αν και αυτό το επιχείρημα παραμένει έγκυρο, η παρούσα κρίση έχει επαναπροσδιορίσει το ζήτημα με πιο άμεσους και πρακτικούς όρους. Η ανανεώσιμη ενέργεια δεν αφορά πλέον μόνο τη βιωσιμότητα· αφορά την ανθεκτικότητα, τη σταθερότητα και την κυριαρχία.

Όπως τόνισε πρόσφατα το Fortune, τα οικονομικά της ενέργειας μεταβάλλονται αποφασιστικά. Ακόμη και πριν από την κλιμάκωση της σύγκρουσης που περιλαμβάνει το Ιράν, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είχαν ήδη αρχίσει να υπερτερούν σε κόστος έναντι των ορυκτών καυσίμων σε πολλές περιοχές του κόσμου. Τώρα, με τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου να εκτινάσσονται λόγω διαταραχών στην προσφορά, το οικονομικό επιχείρημα υπέρ των ανανεώσιμων γίνεται ακόμη πιο ισχυρό.

Μετατόπιση των επενδύσεων

Αυτή η μετατόπιση είναι πιθανό να επιταχυνθεί ραγδαία. Καθώς οι χώρες αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ενεργειακό κόστος, πληθωριστικές πιέσεις και την απειλή ύφεσης, οι επενδύσεις σε εγχώρια παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας αναμένεται να εκτοξευθούν. Τα αιολικά πάρκα, οι ηλιακές εγκαταστάσεις και ακόμη και τα πυρηνικά έργα προσφέρουν όχι μόνο καθαρότερη ενέργεια αλλά και προστασία από γεωπολιτικά σοκ όπως αυτό που βιώνουμε σήμερα.

Οι επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από την οικονομία. Η ενέργεια υπήρξε ανέκαθεν εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος, και η τρέχουσα κρίση υπογραμμίζει πόσο εύκολα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο. Οι διαταραχές στην προσφορά, τα εμπάργκο και η χειραγώγηση των τιμών αποτελούν διαχρονικά χαρακτηριστικά του τοπίου των ορυκτών καυσίμων. Η ανανεώσιμη ενέργεια, ωστόσο, αλλάζει θεμελιωδώς αυτή τη δυναμική.

Όπως παρατήρησε ο David Frykman της Norrsken, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια δεν μπορούν να υποστούν εμπάργκο ή αποκλεισμό. Κάθε μονάδα εγχώρια παραγόμενης ανανεώσιμης ενέργειας μειώνει την έκθεση μιας χώρας σε εξωτερικές πιέσεις. Σε έναν κόσμο που καθορίζεται όλο και περισσότερο από γεωπολιτική αβεβαιότητα, αυτή η ανεξαρτησία είναι ανεκτίμητη.

Οι προκλήσεις

Ωστόσο, η μετάβαση δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Οι άμεσες οικονομικές επιπτώσεις από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ κατανέμονται άνισα, με τις ασιατικές αγορές να έχουν επηρεαστεί περισσότερο μέχρι στιγμής. Οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές—ιδίως εκείνες του Παγκόσμιου Νότου—αντιμετωπίζουν τους σοβαρότερους κινδύνους. Για αυτές τις χώρες, η εκτόξευση των τιμών ενέργειας μπορεί γρήγορα να μεταφραστεί σε πληθωρισμό, επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης και αυξημένη κοινωνική αστάθεια.

Αυτό θέτει ένα επείγον ερώτημα: θα εντείνει η παρούσα κρίση τις παγκόσμιες ανισότητες ή θα αποτελέσει καταλύτη για μια πιο συμπεριληπτική ενεργειακή μετάβαση;

Η απάντηση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσουν οι κυβερνήσεις και οι διεθνείς οργανισμοί. Η επιτάχυνση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αναπτυσσόμενες οικονομίες θα απαιτήσει σημαντικές επενδύσεις, μεταφορά τεχνολογίας και κατάλληλη πολιτική στήριξη. Χωρίς αυτά τα μέτρα, τα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης ενδέχεται να παραμείνουν συγκεντρωμένα στις πλουσιότερες χώρες, αφήνοντας τις πιο ευάλωτες εκτεθειμένες στους ίδιους κινδύνους που οι ανανεώσιμες πηγές επιδιώκουν να περιορίσουν.

Τα μαθήματα από την ιστορία

Παρά ταύτα, υπάρχει λόγος για συγκρατημένη αισιοδοξία. Ιστορικά, οι μεγάλες ενεργειακές κρίσεις έχουν συχνά λειτουργήσει ως καταλύτες αλλαγής. Τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970, για παράδειγμα, οδήγησαν σε βελτιώσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα και στην ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Η σημερινή κρίση, πολύ μεγαλύτερη σε κλίμακα, έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει έναν ακόμη πιο βαθύ μετασχηματισμό.

Αυτό που καθιστά τη σημερινή συγκυρία διαφορετική είναι η ωριμότητα των τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας. Τα φωτοβολταϊκά πάνελ, οι ανεμογεννήτριες και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας δεν είναι πλέον πειραματικά ή απαγορευτικά ακριβά. Είναι επεκτάσιμα, ολοένα και πιο προσιτά και ικανά να καλύψουν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης. Αυτό σημαίνει ότι η μετάβαση σε ένα καθαρότερο ενεργειακό σύστημα δεν είναι μόνο αναγκαία αλλά και εφικτή σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ίσως τελικά καταγραφεί όχι μόνο ως μια κρίση, αλλά ως σημείο καμπής—μια στιγμή κατά την οποία οι αδυναμίες του παλαιού ενεργειακού συστήματος έγιναν αδύνατο να αγνοηθούν και τα πλεονεκτήματα ενός νέου συστήματος έγιναν αδιαμφισβήτητα.

.

Πηγή: https://energypress.gr/