Του Στάθη Δεββέ 

Παίρνοντας τη σκυτάλη από το άρθρο των Κωνσταντίνου Νικολόπουλου και Δημήτρη Τσέκερη, που δημοσιεύθηκε στο energypress.gr στις 3 Ιουνίου 2026 και παρουσίασε το D4 της Infomaniak ως παράδειγμα κυκλικής αξιοποίησης ενέργειας και θερμότητας, αξίζει να εξετάσουμε το επόμενο βήμα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς ένα data center γίνεται αποδοτικότερο, αλλά πώς πολλά αποκεντρωμένα data centers μπορούν να λειτουργούν ως συνεργατικό δίκτυο.

Από τη μονάδα στο δίκτυο

Με αυτήν την προσέγγιση, κάθε κόμβος θα διαθέτει εγκατεστημένη υπολογιστική ισχύ, αλλάζοντας το ενεργό τμήμα της φυσικής του χωρητικότητας και όχι την ίδια. Ένα κοινό σύστημα συντονισμού θα μπορεί να κατευθύνει τις κατάλληλες εργασίες στον κόμβο που έχει, τη συγκεκριμένη στιγμή, τις ευνοϊκότερες συνθήκες.

Η επιλογή δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στη φθηνότερη κιλοβατώρα. Χρειάζεται να συνυπολογίζονται η διαθεσιμότητα ηλεκτρισμού, η ωριαία ανθρακική ένταση, η τοπική παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, η ανθεκτικότητα σε συνθήκες κλιματικής κρίσης (λειψυδρία, εξωτερική θερμοκρασία, ψυκτικό φορτίο) και η πραγματική ζήτηση για αξιοποίηση της θερμότητας. Η έρευνα για γεωγραφικά κατανεμημένα data centers δείχνει ότι στο ίδιο πλαίσιο πρέπει να εντάσσονται και οι δικτυακές χρεώσεις και οι καθυστερήσεις [2]. Παράλληλα, η βελτίωση μόνο του ανθρακικού αποτυπώματος μπορεί να επιβαρύνει το υδατικό, γι’ αυτό η ενεργειακή ένταση, η παραγωγή ρύπων και η ένταση κατανάλωσης νερού απαιτείται να εξετάζονται παράλληλα και να δώσουν το συνιστάμενο περιβαλλοντικό αποτύπωμα [3].

Η ψύξη ως πηγή ευελιξίας

Η άμεση υγρόψυξη των επεξεργαστών, γνωστή ως direct-to-chip, ταιριάζει σε αυτή την οπτική. Ένα κλειστό κύκλωμα υγρού απομακρύνει τη θερμότητα από τα chips και τη μεταφέρει σε εναλλάκτες. Σε συνδυασμό με dry coolers μπορεί να περιορίσει σημαντικά την άμεση κατανάλωση νερού και την ανάγκη για μηχανική ψύξη. Η υψηλότερη θερμοκρασία επιστροφής διευκολύνει επίσης την ανάκτηση θερμότητας.

Τα οφέλη, ωστόσο, δεν είναι αυτόματα. Η σύγκριση με την αερόψυξη πρέπει να περιλαμβάνει την κατασκευή του εξοπλισμού, την ενέργεια λειτουργίας, το νερό, τα υγρά του κυκλώματος και την Ανάλυση Κύκλου Ζωής (Life Cycle Assessment-LCA) [4]. Αντίστοιχα, η ανακτημένη θερμότητα έχει αξία μόνο όταν υπάρχει κοντινή και χρονικά συμβατή ζήτηση, κατάλληλη θερμοκρασία και οικονομικά βιώσιμη εγκατάσταση της υποδομής που μεταφέρει τη θερμότητα από το data center στον καταναλωτή της (όταν δηλαδή η αξία της θερμότητας που αξιοποιείται και η εξοικονόμηση σε σχέση με τη συμβατική θέρμανση καλύπτουν την επένδυση σε εξοπλισμό, τη λειτουργία και τη συντήρηση σε βάθος χρόνου) [5].

Τι μπορεί πραγματικά να μεταφερθεί

Δεν είναι όλα τα υπολογιστικά φορτία ευέλικτα. Εφαρμογές που απαιτούν άμεση απόκριση, αυστηρή γεωγραφική παραμονή δεδομένων ή ειδικές πιστοποιήσεις χρειάζεται να παραμένουν στον κατάλληλο κόμβο. Οι εργασίες μαζικής επεξεργασίας, η εκπαίδευση μοντέλων και άλλα φορτία με χρονικά περιθώρια προσφέρουν μεγαλύτερη ευελιξία.

Επίσης, η μεταφορά δεν είναι δωρεάν. Το εύρος ζώνης, η καθυστέρηση, οι χρεώσεις ανά GB, η ενέργεια του δικτύου, η κυβερνο-ασφάλεια και οι συμβατικές εγγυήσεις υπηρεσίας πρέπει να αποτελούν μέρος της απόφασης. Σε πολλές περιπτώσεις είναι προτιμότερο να εκτελούμε την υπολογιστική εργασία εκεί όπου βρίσκονται ήδη τα δεδομένα που απαιτούνται ή να χρησιμοποιούνται ήδη συγχρονισμένα αντίγραφα, αντί να μεταφέρονται συνεχώς μεγάλοι όγκοι δεδομένων. Αν το κόστος μεταφοράς δεδομένων υπερβαίνει περιβαλλοντικά ή οικονομικά το  όφελος από αυτή τη μεταφορά, τότε το φορτίο δεν προσφέρεται για ευελιξία.

Όρια με βάση τον κύκλο ζωής

Τα περιβαλλοντικά αποδεκτά όρια δεν μπορούν να ορίζονται αυθαίρετα. Η αξιολόγηση βιωσιμότητας κύκλου ζωής, γνωστή διεθνώς ως LCA  [6], συνδυάζει τρεις οπτικές: 

• Η περιβαλλοντική εξετάζει πρώτες ύλες, κτίρια, servers, συστήματα ψύξης, ηλεκτρισμό, νερό, αποθήκευση, αντικαταστάσεις και τέλος ζωής. 
• Η οικονομική περιλαμβάνει επενδύσεις, λειτουργικά έξοδα, δικτυακές χρεώσεις και αξία της ανακτημένης θερμότητας. 
• Η κοινωνική αφορά την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα, την ποιότητα της εργασίας, την προστασία δεδομένων και τον ανταγωνισμό για τοπικούς πόρους.

Σε ωριαία βάση, αυτά τα στοιχεία καθορίζουν ποιο μέρος της διαθέσιμης ισχύος θα ενεργοποιηθεί σε κάθε κόμβο. 

Σε βάθος χρόνου, καθοδηγούν τη χωροθέτηση, την επέκταση και την αντικατάσταση του εξοπλισμού. 

Έτσι αποφεύγεται μια φαινομενικά «πράσινη» επιλογή που απλώς μεταφέρει την επιβάρυνση σε άλλη περιοχή, σε άλλο πόρο ή σε άλλη φάση του κύκλου ζωής.

Επίπεδο υποδομής με Υπόσταση Φυσικού Μονοπωλίου

Μεταξύ data centers της ίδιας εταιρείας, ο συντονισμός μπορεί να γίνεται από ένα κοινό σύστημα διαχείρισης. Μεταξύ διαφορετικών ιδιοκτητών χρειάζονται κοινά τεχνικά πρότυπα, ασφαλής ταυτοποίηση, πιστοποιημένη μέτρηση, διαφανείς χρεώσεις, κανόνες εκκαθάρισης και σαφής κατανομή ευθύνης.

Εδώ είναι χρήσιμη, με προσοχή, η αναλογία με τον ΑΔΜΗΕ και το unbundling της αγοράς ηλεκτρισμού: Θα μπορούσε μελλοντικά να υπάρξει ένα επίπεδο ψηφιακής διασύνδεσης και συντονισμού, με τη λογική του φυσικού μονοπωλίου, ανεξάρτητα από το ποιος κατέχει κάθε data center ή παρέχει την υπηρεσία. Η αναλογία αφορά την οργάνωση και την ισότιμη πρόσβαση, όχι τα φυσικά χαρακτηριστικά: 

μια συσκευή μπορεί να λειτουργήσει με ηλεκτρική ενέργεια από φωτοβολταϊκά, αιολικά ή άλλη πηγή, εφόσον η παροχή έχει τα απαιτούμενα τεχνικά χαρακτηριστικά, ενώ μια υπολογιστική εργασία δεν μπορεί να εκτελεστεί εξίσου εύκολα σε οποιοδήποτε data center. Επομένως τα παραπάνω αποτελούν πρόταση πολιτικής, όχι για κάποιο θεσμό που λειτουργεί ήδη (ως π.χ. ένας «ΑΔΜΗΕ δεδομένων»).

Ο Στάθης Δεββές είναι Μηχανολόγος Μηχανικός, Σύμβουλος Ενεργειακής Στρατηγικής.

Πηγή: https://energypress.gr/